Udaberria

Astronomian udaberriko ekinozioarekin (martxoaren 20 eta 21en artean ipar hemisferioan eta irailaren 22 eta 23aren artean hego hemisferioan) hasten da, eta udako solstizioarekin (ekainaren 21a inguruan ipar hemisferioan eta abenduaren 21a inguruan hego hemisferioan) amaitzen da.

Solstizio eta ekinokzioen data eta ordua
urtea	Ekinokzioa Mar		Solstizioa Eka		Ekinokzioa Ira		Solstizioa Abe
	egun	ordu	egun	ordu	egun	ordu	egun	ordu
2002	20	19:16	21	13:24	23	04:55	22	01:14
2003	21	01:00	21	19:10	23	10:47	22	07:04
2004	20	06:49	21	00:57	22	16:30	21	12:42
2005	20	12:33	21	06:46	22	22:23	21	18:35
2006	20	18:26	21	12:26	23	04:03	22	00:22
2007	21	00:07	21	18:06	23	09:51	22	06:08
2008	20	05:48	20	23:59	22	15:44	21	12:04
2009	20	11:44	21	05:45	22	21:18	21	17:47
2010	20	17:32	21	11:28	23	03:09	21	23:38
2011	20	23:21	21	17:16	23	09:04	22	05:30
2012	20	05:14	20	23:09	22	14:49	21	11:11
2013	20	11:02	21	05:04	22	20:44	21	17:11
2014	20	16:57	21	10:51	23	02:29	21	23:03

Egunek 12 ordubete edo gehiago irauten dute, azkar luzatuz (batez ere latitude garaietan). Hemisferioa nabari epeltzen hasten da, landare berriak hazaraziz. Elurra (baldin badago) urtzen hasten da, eta honen ondorioz ibaiak hazten dira. Loredun landare gehienak urtaro honetan loratzen dira, oraindik elurtutako zelai gainean hasitako segida luzean eta jarraituz udaren hasiera arte.

S.I. nazioarteko unitate sistema

Madnitudea	Símboloa	Unitate  Basikoa	Unitatearen  Sinboloa
Longitud	L	metro	m
Tiempo	T	segundo	s
Masa	M	kilogramo	kg
Intensidad de corriente eléctrica	I	amperio	A
Temperatura	Θ	kelvin	K
Cantidad de substancia	N	mol	mol
Intensidad luminosa	J	candela	cd

• 1960. urtean sortu egin zen
• Zer da metroa?

• luzeera bat neurtzeko unitate bat da 39,37 azbeteren berdina dena

• Zer da kilo gramoa?

• Kilogramoa pisatzeko unitatea da eta ur litro baten baliokidea da

•  Zer da segundua?

• Denbora deurtzeko erabiltzen da eta Cesioaren elektroiak gerusa batetik bestera pasatzen tarsatzen duena 9 192 631 770 periodotan da

•  Zelan sortzen dira unitate erlatiboak?

• Bi oinarrizko unitate erlasionatuz, adibidez abiadura Km/min bolumena cm kubiko edo azalera cm karratu

• Katal (kat). Unidad de actividad catalítica.

Albert Einstein

Albert Einstein Alemaniako herri baten jaio izan zen Ulm herrian zeazki 1879-ko martxoak 14-an. baina 1896-an bere naziolitate alemana hutsi zuen. Gero suitzako nazionalitzatea artu zuen 1914. urtitik 1940.urteraino eta urte hartan, 1940. urtean amerikako estatu batuetako nazionalitatea eskuratu zuen.

Eskolan ez zen oso ona, nahiz eta matematikan eta fisikan genio bat izan beste asignaturetan ez zebilen ondo zeren eta ez zitzaion interezatzen.

1903. urtean Mileva Maric-rekin eskandu zen eta honekin hiru ume izan zituen, Bernhard Caesar Einstein, (1930-2008), fisikoa izan zen, Klaus Martin (1932-1938) eta Evelyn (n. 1941) baina asken hau adoptatua izan zen.1914 neska honetaz banatu zen eta 1919. urtean dibortziatu egin ziren. baina Eistein berriz ezkondu zen beste neska batekin.

Albert Einstein 1955. urtean hil egin zen apirilak 17-an zeazteko 76 urterekin emorragia interna batekin.

BERE EKARPENAK

• Partaide egin zen Real Academia Prusiana de Ciencias-en 
• 1921. urtean egin zuen bere lehen ekarpena kausa juduari
• Eta urte berdinean 1921-ean zientziazko nobel saria irabazi zuen
• Albert Einstein-ek bere kargu guztiak retzazatu zituen Berlinan 1933. urtean
• 1915.urtean grabitazio indarra eta erlatibitatearen teoria orokorrean sartu zen.
• kosmologia orokorra sortu zuen
• relatibidade teoria agian izan zen bere ekarpen esagunenetako bat
• baina bere azken lana  "la teoria del campo unificado" izan zen hau fisikaren gauza guztiak lotzen dituen teoria bat da.

Faraday

Faraday Irailak 22-an jaio egin zen Newington-en eta agustuak 25ean hil eginzen Londresen.

Faraday Erresuma Batuko fisiko eta kimiko ospetzu bat zen elektromagnetismoa eta elektrokimika astertu zituena.

Faradayek ez zuen ikasketa azkorik baina liburugile baten ikaslea izan zen eta lan horretan elektromagnetismoaren inguruko liburuak irakurri zituen, eta hortik dator bere jakinduria.

Faraday 1858.urtetik hil arteko etxea Erresuma Batuko etxea zen, gabernadoreak eman zion "eskerrak" emateko.

BERE DESKUBRIMENDUA

• 1821. urtean motor elektriko bat sortu egin zuen.
• 1831. urtean bere esperimentu nagusienak

• indukzio elektromagnetikoa adibidez gaur eguneko basea da gure teknologian. honekin elektrizitatea lor daiteke. Eta honen inguruan lege bat sortu zuen: Elektrizitate fluxua proportzionala izango da induzituaren eta bobinaren kable kantitatearekiko.
•  berak erakutzi zuen korronte elktrikoa kablearen kanpoaldetik doala. Honetan basatu zen Faraday.en kaiola egiteko.

• kimikan egin zituen deskubrimentuak:

• Faraday-k ere egindaki deskubrimenduen barruan bentzenoa dago, hau materia organiko bat da. Ziklo bat osatzen du eta bertan sei karbono atomo daude eta hiru lotura bikoitz baina hauek tartekatuak dira.

• kloroa astertzen zegoenean beste bi kloruro karbonatu topatu zituen 

•  betaurrekoen klistalen barianteak topatu zituen

•  1824. urtean Londreseko sosietate Realan sartu egin zen eta hortik urte batera, gutxi gora- behera, bertako direktore izendatu zuten eta 1833. urtean kimikako irakasleari postua artu zion. Bertan jarraitu zuen lanean beste bi urtez eta garai hartan jubilatua izan zen urtero 300 libra jasos.

Generadorea

Horain elektrisitatea zelan egiten den azalduko dut modu oso laburrean

KONTZEPTU BASIKOAK

Eremu magnetikoa: imanaren inguruan dagoen espasioa bertan idar bat sortzen duena.
Imana: Sustantzia ferromagnetikoak erakartzen duen metala. Honek bi polo ditu, hegoa eta iparra.
Elektrizitatea: Elektroien magimenduari deritzo.
Elektrizitate alternoa: Elektrizitate mota bat da elektroiak ez direla leku batetik bestera joaten baizik eta alternoki mogitzen dira.
Elektrizitate karraia: Elektrizitate mota bat da elektroiak leku batetik bestera doala norabide batean bakarrik.
Magnetismoa: Iman batek egiten duen indarra.
Bobina: Tubo bat bere inguruan kable buelta pila bat ematen zaiona.

ERABILTZEN DIREN DESKUBRIMENTUAK

Oersted-en deskubrimendua: Ikusi zuena, elektrizitatearekin iman bat sor daitekeela sustantzia ferromagnetiko bati kable elektriko bat jarriz sustantzia hori iman biurtuko da.

Faraday-en deskubrimendua: magnetismoarekin elektrizitatea sortu daitekeela ikusi zuen, imana arin bere inguruan bieltaka badago bobinak elektrizitatea izango du.

Faraday-k asmatu zuen legea:

Elektrizitate fluxua proportzionala izango da induzituaren eta bobinaren kable kantitatearekiko.



ZENTRALEAN ELEKTRIZITATEA LORTZEKO PAUZUAK

Lehendabizi egin behar dena Faraday-k deskubritu zuena modu handiago baten egitea da. Hau da bobina erraldoi bat eta bere ondoan imanak jarriz.

Bigarren pausua enirgia sinetikoa lortzeko moduak izan behar dituzu: presako ura, haizea, central termiko edo nuklearreko ur beroa.

Hirugarren pausua energia zinetiko hori bobina edo imana bueltak emateko erabili eta horrela elektrizitate alternoa sortzen da.