Mostrando entradas con la etiqueta historia. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta historia. Mostrar todas las entradas

martes, 5 de junio de 2012

Erlojuak


Gaur egun denborari garrantzi handia ematen diogu, ezin dugulako nahi dugun guztia egin gure bizitza labur ontan. Baina denbora neurtzeko tresna bakarra dago, erlojua.

Erlojua denbora neurtzeko gizakiak asmatutako tresna da. Aspalditik erabiltzen badira ere, euren zehaztasuna hobetzen joan da, azken mendean zehaztasun ikaragarria lortuz. A.B.E.-n 1999an eginiko erloju atomikoak, NIST F1-ak hain zuzen, 20 milioi urtean segundo bakarreko gorabehera dauka.

Antzina eguzki erlojuak, eguzkiaren argiarekin kalkulatzen da, leku lizu baten zutoin txiki bat dago eta bere hitzala ikusten nehurtu al da denbora, hondarrezko erlojuak, kristal baten area sartuta dago eta kristala erdialdean finagoa da area alde batetik bestera pasatzen kalkulatzen da denbora, eta urezko erlojuak, plater batean zulo batetik ura pasatzen usten kalkelatzen da denbora, besterik ez zen ezagutzen. Baina hauek arazo bat zuten are eta urarenak noizbeinka ura berriz jarri edo erlojuari buelta eman behar zitzaion eta eguzki erlojua egunez bakarrik balio zuen.

XII. mendean erlojuei gurpil horztunak eta mailu txirrina ezarri zitzaien, eta XV. mendean bultzatzaile kiribildua. Handik aurrera erloju motak ugaldu egin ziren eta ordu arte baino neurri txikiagokoak egiten hasi ziren.

XVII. mendean Huygensek pendulua ezarri zien erlojuei, eta geroztik gutxi gorabehera gaurko egitura bera izan dute. 1940an erloju elektrikoa asmatu zen, pila elektrikoz zebilena, eta ondoren erloju elektronikoa agertu zen; zehaztasun handikoa da. Gero 1954an erloju molekularra eta atomikoa sortu ziren; horietan energia kanpoko eraginik gabeko eremu elektromagnetikoetan beti modu berean sortzen denez gero, zehaztasun handiz neur daiteke denbora.


martes, 1 de mayo de 2012

Athletic UEFA-ko kopan 1977. urtean


Amaierako jornadak


Athltic-en bidea ez zen gauza errasa izan hasieran milanen kontra izan zuen, gero bazaren kontra izan zuen eta gero molenbeeken kontra izan zeuen eta askenekoa juventusen kontra jolastu zuen. Final hau bi partido izan zituen bakoitza bere kanpoan jolastuz, honela juventusek irabasi zuen kanpoan golak gehiago balio dutelako.

ALINEAZIOA

Juventus

PO     Dino Zoff
DF     Antonello Cuccureddu
DF     Claudio Gentile
DF     Gaetano Scirea
DF     Francesco Morini
MC    Marco Tardelli
MC    Giuseppe Furino
MC    Romeo Benetti
DE     Franco Causio
DE     Roberto Boninsegna 39´ Sergio Gori
DE     Roberto Bettega


Athletic

PO     José Ángel Iribar
DF     José Ignacio Oñaederra
DF     Francisco Javier Escalza
DF     Andoni Goikoetxea
DF     Agustín Guisasola
MC    Ángel María Villar
MC    Javier Irureta
MC    José Ángel Rojo
MC    José Ignacio Churruca
DE     Dani
DE     Txetxu Rojo

Eta bueltan alineazioak aldaketa batzuk izan zituen baina ez oso handiak.

 Lehenengo partida Juventusen kanpoan izan zen, bertan Athleticek irabazi zuen 0 eta 1 baina San Mamesen  jolastean Juventusek irabasi zuen 1 eta 2.




martes, 27 de marzo de 2012

Aste santua

Aste Santua kristauen oroitza bat da Jesusen pasio, hilketa eta berpiztearengatik. Oroitza hau Erramu-igandearekin hasi eta berpiskunde-igandean amaiera izango du.

Baina honen haurretik kuaresma egin hoi da eta hau pasioaren astearekin amaitzen da bertan eukaristia eta ostegun santua ospatzen da.

Ostiral santuan Jesusen gurutziltzaketa ospatzen da eta sapatu santuaren gautik suspertse domekararte bere suspertze ospatzen da.

Aste santua kalkulatzeko arazo handiak izan dira historian zehar, eta hau konpontzeko konputusa sortu zuten. Konputusa paskuaren dataren kalkuluari deritzo.

Honen funtzionamendua:
a, b, c, d eta e letrak erabiliko ditugu. M eta N erem, 24 eta 5 zenbakiak izango dira. A gauden urtea izango da:

a: A/19 ren hondarra.
b: A/4 ren hondarra.
c: A/7 ren hondarra.
d: (19a+M)/30 ren hondarra.
e:(2b+4c+6d+N)/7 ren hondarra.

d+e 10 baino txikiagoa bada Paskuaren eguna martxoaren (d+e+22) izango da eta txikiagoa bada apirilaren (d+e-9) izango da.

martes, 14 de febrero de 2012

Apartheid

Apartheid-a XX. Mendean Hego Afrikan gertatutako segregarismo fenomeno bat izan zen Ingalaterrako eta Holandako kolonoek egina, hau da, politikarengatik, ekonomiarengatikedo arrasarengatik diskriminazioa izan zen.

Apartheid-a Nazionalisten partidoa sartzetik urte batera sartu zen lege hau. Nazionalista partido hau ez zuen boto gehiengoa lortu baina lege elektoralaren ondorioz irabazi zuten. Gainera 1953. urtean berdina pasatu zen.

Partido hau irabaztean, talde honek gendea taldetan banatu zuen arrazaren arabera. Gainera 1950. urtean eginiko arau batek ere auzo batzuk azal zurikoentzat erreserbatuak zeuden, onela azal zuria ez zutenek emigratzera derrigortuak zueden. Gainera ez hori bakarrik leku publikoak eta serbitzu publiko askok ezin zuten zuriak ez zirenak ezin ziren sartu.

Hego Afrikan Apartheid-aren alde zeuden gendea esaten zuena zen ekintza razial haiek lege barruan zeudela eta zuriak ez ziren pertsonak ez ziren Hego Afrikakoak eta honela ilegalak izanik ez zuten eskubiderik.

Estetuak egin zuen beste gauza bat, konsentrazio kanpo batzuk modukoak egin eta honela zuriak ez ziren guztiak (%80-ak) ezin zen bertatik joan ez bazuten N.A.N. Txartel bat behar zuten.

Diskriminazioa anditzen joan zen einean erresistentzia talde bat sortu zen ANC, bertako partaideak denak "baltzak" ziren, eta 1955. urtean Kliptown-en eginiko kongresoan parte artu zuen beste hainbat talderekin.

1959. urtean eta 1960. urtean ANC tik beste talde bat sortu zen apur bat radikalagoa ACP. Eta 1960. urteko Martxoaren 21 ean eginiko manifestazio batean poliziak tiroka hasi zen, horren ostean bi talde horiek ilegalizatu ziren.

martes, 24 de enero de 2012

Platon

Platon (K. a. 427 -K. a. 347) Grezia Klasikoaren filosofogarrantzitsu bat izan zen. Sokratesen ikasle eta Aristotelesen maisu izan zen. Sokratesengandik jaso zuen eragina nabarmena izan zen.

Gutxi ezagutzen da Platonen bizitzari buruz eta ezagutzen denaren fidagarritasuna eztabaidagarria da. Hil bezain pronto, bere biografia Espeusipo bere ilobak idatziriko laudorioek estali zuten. Diogenes Laertzioren Filosofoen bizitzak bildumako III. liburukian zehatzen diren datuak anekdotikoak dira. Horrela, bere bizitzaren gorabeherak kontatzen dituzten iturri fidagarrienak Platonek berak idatzi bide zituen VII., VIII. eta XIII. gutunak dira.

Platon Atenasen jaio zen Familia handiki baten baitan jaio zen. Ariston zen bere aita, Kodro erregearen ondorengo familia batekoa. Bere ama Periktione izenekoa zen, familia aristokrata baten baitan jaioa,Dropides Solonen anaiaren ondorengoa. Bi anai zituen, Adimanto eta Glaukon, bera baino zaharragoak, eta arreba bat, Potone, izan zituen.

Aita gazte hil eta ama Pirilamporekin ezkondu zen bigarren aldiz eta harekin beste seme bat izan zuen: Antifonte.

Platonen jaiotzezko izena Ariston izan zen, Diogenes Laertzioren arabera eta Platon izena bere gorpuzkera zabala dela eta jarri zioten goitizena omen da. Hain zuzen, platos hitzak « zabalera » esan nahi du. Bekoki zabala izateagatik edo bere izakera ireki eta zabalarengatik jarri ziotela aipatu da.

Kristo aurreko 399.urtean Atenasetik alde egin zuen arazo bategatik, eta Platon hamabi urtezhainbat bidaia egin zituen Mediterraneoan zehar. Megaran, lehendabizi, eta Sizilian egon zela ziurtzat jotzen da, baina bertatik bidaia hugari egin zituen hainbat lekutara (Egipto eta Persia).

martes, 20 de diciembre de 2011

Gabonen jatorria

Gabonak neguaren solstizioaren jaialdia dela diote batzuek, baina beste batzuk Jesusenjaiotzarekin lotzen dute.

Baina Euskal Herrian aspalditik ospatu egin da sostilzioaren arrazoiaz.

Solstizio bai egunik laburrena da eta neguaren hasieratzat hartu egiten da. Baina baita kristautasunarekin Jesusen jaiotza ospatzen da. baina batzuk diotenez Jesus martxo inguruan jaio egin zela diote.

Gabonak familian edota lagunekin egoteko garaia de telebista ikusis denok elkarrikin hitz egiteko, edo jolasteko.

Gabonetan jartzen diren apaingarrietako batzuk hauek dira: zuhaitza (pinua izaten da), argiak eta olentzeroren irudiak. Gainera zuhaitzean nahi erara bolak, marraskiak eta nahi beste apaingarri jar dezakezu.


jueves, 24 de noviembre de 2011

Banderak

Gaur egun banderak ez da herrialde baten ikurra probintzia, munizipio eta herrien ikurrak ere biurtu dira. Bandera makila baten jarri izan hoi da honela pertsona talde hori identifikatzen ditu.

SORRERA:

Ingalaterrako banderaren entziklopediak dioenez banderak Birmanian sortu egin ziren, baina lehen bandera dokumentatua Inperio Persan agentu zen k.a. 550 – 330 urte bitartean egabilia izan zen inperioaren sinbolo bezala. Honen ostean bandera berdina Sasadina inperioak irabili zuen 224-651 urte bitartetan, honegatik gende hugarik dio bandera hau Iraneko lehen bandera izan zela.

Europan lehenak erromatarrak izan ziren banderak erabiltzen bertananimaliak jartzen zuten eta lagio bakoitzak berea izan hoi zuen. Bandera batzuk gainera parte mobila zutenhonela animalien egoak adibidez mugitzen ziren haizearekin, metodo hori zabaltzen hasi zen eta azkenean bandera guztia mugikorra bilakatu ziren

Gero banderak beste funtzio bat hartzen hasi ziren, klase sosialak banatzeko, erligioak banatzeko, gerran taldeak banatzeko...

ESTATU BATUETAKO BANDERA

marra gorri eta zuriak ditu horizontalki: 
zuriak larru azala eta inozentzia adierazten du 
gorriak adaola eta auzardia adierazten du
urdinak zerua, atxikimendua eta justisia adierazten du

50 izar ditu 50 probintziak berea baitu.







Israeleko bandera da 1948. urtean ofisializatua, urriak 28-an ain zuzen ere. Isrrail estatu bihurtu eta bost hilabetera.

Bandera hau mogimendu sionistak sortu zuen.

Bere diseinua Talit baten antza du judutarren harropako gehigarri bat dela

Bandera honek erdian Dabid-en izarra du judutarren ikurra eta goian eta behean marra urdin bi.


1817. urtean ofisialki hartua izan zen Txilen Urriak 18-an zeahazki. Eta izar bakartia besala ezagutzen da.

Bandera hau izar zuri bat du karratu urdin batekin inguratua dagoena, karratu horren hondoan lauki zuri bat du eta azpian zati gorri bat du.

kolore urdinak zerua eta ozeano Pasifikoa adierazten du
kolore gorriak independentisten odola adierazten du
zuriak alpetako elurra adierazten du
eta azkenik izar bakarti hori Txileko hiru potereak adierazten dute: Ejekutiboa, Judiziala eta legislatiboa.